Chłodnia musi utrzymać warunki przechowywania, wentylacja zapewnić odpowiedni mikroklimat, a ogrzewanie pracować zgodnie z wymogami obiektu. W gospodarstwie prowadzącym produkcję instalacje HVAC tj. ogrzewanie, wentylacja i chłodzenie, są częścią procesu. Dlatego ich modernizację trzeba oceniać zarówno przez zużycie energii, jak i wpływ na codzienną działalność.
Dotacja może ułatwić sfinansowanie inwestycji. O wyborze rozwiązania powinny jednak zdecydować wymagania i warunki panujace na obiekcie tj. skąd można odzyskać ciepło, gdzie będzie potrzebne i jak wykonać prace, zachowując wymagane warunki produkcji.
Nabór ARiMR - co jest istotne dla inwestora
Od 5 października do 3 listopada 2026 r. trwa nabór ARiMR w ramach interwencji I.10.2, obszar C, dotyczący efektywności energetycznej budynków gospodarstw rolnych. W katalogu wsparcia znajdują się m.in. instalacje odzysku ciepła. Refundacja może wynieść do 65% kosztów kwalifikowalnych, a limit pomocy w obszarze C to 200 tys. zł na beneficjenta w okresie realizacji programu. [1]
Program dotyczy obiektów związanych z działalnością rolniczą gospodarstwa, a nie każdego zakładu przetwórczego czy magazynu. W każdym budynku lub budowli objętych operacją wymagane jest obniżenie obu wskaźników: energii końcowej EK i nieodnawialnej energii pierwotnej EP, każdego o co najmniej 30%. [1]
To ważne rozróżnienie. Sprawność wymiennika ani deklarowana oszczędność pojedynczego urządzenia nie potwierdzają jeszcze osiągnięcia efektu wymaganego dla budynku. Możliwość sfinansowania konkretnej instalacji trzeba sprawdzić na podstawie pełnej dokumentacji naboru.
Najpierw trzeba ustalić, co instalacja ma zapewnić
Przed doborem urządzeń należy uzgodnić wymagania procesu. Inwestor powinien wskazać, jakie warunki są konieczne, jak zmienia się obciążenie w ciągu roku i które instalacje muszą pracować bez przerwy.
W przechowalni owoców i warzyw znaczenie mają temperatura, wilgotność oraz rozprowadzenie powietrza. Warunki trzeba dobrać do produktu i sposobu składowania. FAO zwraca uwagę, że układ załadunku, drożność przepływu i opory stawiane przez przechowywaną masę wpływają na działanie wentylacji. Moc urządzenia nie zastąpi prawidłowego przepływu powietrza przez produkt. [2]
Dlatego przed decyzją o zakupie większego agregatu warto sprawdzić również rozmieszczenie towaru, stan parowników, położenie czujników i sposób obsługi komory. To wskazanie do diagnostyki – bez pomiarów nie można przesądzić, czy przyczyną problemu jest niedostateczna moc, sposób użytkowania, czy stan instalacji.
W budynku inwentarskim wymagania trzeba uzgodnić z osobą odpowiedzialną za technologię chowu. W komorze o kontrolowanej atmosferze – z dostawcą technologii przechowywania. Projekt HVAC powinien uwzględniać te wymagania od początku.
Odzysk ciepła z chłodzenia - liczy się odbiorca i czas pracy
Instalacja chłodnicza odprowadza ciepło. Część tych zysków można wykorzystać w innym miejscu, np. do podgrzewania wody lub ogrzewania odpowiedniej strefy obiektu.
Przed wyborem rozwiązania trzeba odpowiedzieć na cztery pytania:
- Ile ciepła jest dostępne podczas rzeczywistej pracy instalacji?
- Na jakim poziomie temperatury można je odebrać?
- Który odbiornik może je wykorzystać?
- Czy źródło i odbiornik pracują w tym samym czasie?
Załóżmy, że instalacja chłodnicza pracuje najintensywniej w okresie, gdy ogrzewanie budynku jest wyłączone. W takim układzie należy szukać odbiornika działającego również w sezonie chłodniczym. Bufor może wyrównać różnice między godzinami produkcji i odbioru ciepła, ale jego dobór nie rozwiązuje automatycznie sezonowego braku zapotrzebowania.
Trzeba również sprawdzić wpływ odzysku na podstawową funkcję instalacji. W układach skraplających regulacja ciśnienia skraplania ma znaczenie dla sprawności chłodzenia. Sterowanie musi uwzględniać także okresy, w których odbiornik nie potrzebuje ciepła.
W projekcie należy więc określić, jak układ pracuje przy pełnym odbiorze, ograniczonym odbiorze oraz po wyłączeniu obiegu odzysku. Ochrona warunków przechowywania lub produkcji powinna być jednym z kryteriów doboru i testów.
Odzysk z wentylacji - urządzenie musi wytrzymać warunki obiektu
Odzysk ciepła z powietrza usuwanego może ograniczyć zapotrzebowanie na ogrzewanie powietrza nawiewanego. W obiektach rolniczych trzeba jednak uwzględnić skład i zanieczyszczenie powietrza. Wytyczne dotyczące wymienników w budynkach inwentarskich wskazują na potrzebę oddzielenia strumienia wywiewanego od nawiewanego oraz zachowania wentylacji potrzebnej do usuwania wilgoci i zanieczyszczeń.
Zapylenie jest również problemem eksploatacyjnym. Osady mogą zabrudzać urządzenia odzysku ciepła, ogrzewania i chłodzenia.
Przy ocenie rozwiązania warto wymagać od projektanta i wykonawcy instalacji odpowiedzi dotyczących:
- dostępu do wymiennika i możliwości jego czyszczenia;
- odporności materiałów na środowisko pracy i stosowane środki myjące;
- odprowadzenia kondensatu oraz działania w warunkach zimowych;
- ryzyka przenoszenia zanieczyszczeń między strumieniami;
- oporów przepływu i zużycia energii przez wentylatory.
Nie należy przyjmować katalogowej sprawności odzysku jako prognozy rocznych oszczędności całego obiektu. Potrzebna jest ocena pracy systemu w jego rzeczywistych warunkach, łącznie z obsługą i czyszczeniem.
Ocena energetyczna i projekt HVAC muszą być spójne
Dla naboru ARiMR wymagana jest karta informacyjna termomodernizacji. Powinna powstać oddzielnie dla każdego budynku lub budowli i zostać sporządzona przez osobę wpisaną do właściwego rejestru uprawnionych.
Z perspektywy prowadzenia inwestycji oznacza to konieczność współpracy osoby przygotowującej ocenę energetyczną z projektantem instalacji. Obaj muszą korzystać z tych samych założeń dotyczących funkcji obiektu, czasu pracy i projektowanego zakresu.
Szczególnej uwagi wymaga rozdzielenie energii wykorzystywanej na potrzeby budynku od energii zużywanej w procesie technologicznym. Zakres uwzględniany w obliczeniach należy ustalić z autorem charakterystyki energetycznej. Spadek rachunku za prąd w chłodni nie jest samodzielnym dowodem spełnienia warunków programu.
Po potwierdzeniu zasadności odzysku ciepła trzeba sprawdzić, jak włączyć nowe rozwiązanie do istniejących instalacji. Jako zespół inżynierów KLIMA-VENTA zalecamy, aby przed zamówieniem urządzeń zweryfikować na miejscu punkty podłączenia, dostępne zasilanie, trasy przewodów i przestrzeń potrzebną do montażu oraz późniejszej obsługi. Te ustalenia wpływają na zakres robót, koszt i czas przełączenia układu.
Koncepcja powinna określać również sposób odłączenia poszczególnych obiegów na czas prac oraz warunki ponownego uruchomienia. Przy ingerencji w instalację chłodniczą zakres i kolejność czynności należy uzgodnić ze specjalistą odpowiedzialnym za ten układ. Trzeba przy tym uwzględnić wymagania procesu: dopuszczalny czas wyłączenia oraz granice temperatury i innych parametrów, których nie wolno przekroczyć.
Harmonogram modernizacji zaczyna się od ograniczeń produkcji
Harmonogram warto układać od terminu przełączenia instalacji i wymaganej gotowości do rozruchu. Na tej podstawie wyznacza się terminy dostaw, wykonania podpór i tras, przygotowania zasilania oraz prac związanych ze sterowaniem. Gdzie rozwiązanie techniczne na to pozwala, nowe odcinki można przygotować i sprawdzić przed wyłączeniem istniejącej instalacji. Skraca to zakres czynności pozostających do wykonania podczas uzgodnionej przerwy.
Przed rozpoczęciem przełączenia rekomendujemy wspólne potwierdzenie gotowości przez wykonawców i operatora obiektu. Obejmuje ono dostępność materiałów i specjalistów, przygotowanie stanowisk pracy oraz ustalenie, kto podejmuje decyzję o uruchomieniu. Potrzebny jest także scenariusz na wypadek wydłużenia prac; zależnie od możliwości technicznych może to być powrót do poprzedniego sposobu pracy albo wcześniej przygotowane zabezpieczenie tymczasowe.
Jeżeli proces nie dopuszcza przerwy, wykonalność takiego zabezpieczenia trzeba ocenić już przy opracowaniu koncepcji. Wpływa ono na dobór rozwiązania, budżet i organizację robót.
Koordynacja wykonawstwa od projektu do rozruchu
W KLIMA-VENTA łączymy projektowanie i wykonawstwo HVAC z koordynacją prac instalacyjnych w modelu Zaprojektuj i Wybuduj. Przy modernizacji z odzyskiem ciepła oznacza to potrzebę uzgodnienia całego sposobu pracy układu: źródła ciepła, obiegu odzysku, odbiornika, zasilania i sterowania. Specjalistów potrzebnych ze względu na technologię produkcji lub konstrukcję istniejącej instalacji należy zaangażować na etapie projektu.
Przykładowo, dobór wymiennika nie zamyka kwestii współpracy z chłodzeniem. Trzeba określić, kto przygotowuje i zatwierdza logikę sterowania, jakie sygnały wymieniają urządzenia oraz jak układ reaguje na brak zapotrzebowania na ciepło lub awarię pompy obiegowej. Wykonawca automatyki powinien otrzymać uzgodniony opis działania i warunków zabezpieczenia instalacji.
Zalecamy, aby podział odpowiedzialności obejmował także prace, które łatwo pominąć w ofertach: przygotowanie podłączeń, konstrukcje wsporcze, izolacje, zasilanie elektryczne, odprowadzenie kondensatu – jeśli występuje, oraz pomiary i uruchomienie. Każdy z tych elementów powinien mieć wskazanego wykonawcę i miejsce w harmonogramie. Pozwala to porównywać oferty dla tego samego zakresu i ograniczać dopłaty wynikające z niedoprecyzowanych prac.
Koordynacja powinna obejmować również wspólny rozruch współpracujących instalacji. Osobne uruchomienie urządzenia chłodniczego, obiegu odzysku i odbiornika nie potwierdza jeszcze działania całego rozwiązania. Potrzebne są uzgodnione próby różnych stanów pracy, udział odpowiednich specjalistów oraz potwierdzenie wymaganych parametrów procesu.
Inwestor powinien otrzymywać od osoby koordynującej prace informację o gotowości do kolejnych czynności, kwestiach wymagających decyzji i wpływie zmian na koszt oraz termin. Dzięki temu może zarządzać działalnością obiektu, mając jasno przedstawione konsekwencje techniczne i organizacyjne modernizacji.
Budżet i odbiór trzeba zaplanować przed rozpoczęciem prac
Porównanie ofert ma sens wtedy, gdy obejmują ten sam zakres.
Poza urządzeniami trzeba uwzględnić projekt, prace budowlane i elektryczne, automatykę, izolacje, demontaże, uruchomienie, pomiary oraz ewentualne zabezpieczenie działania obiektu. Istotne są również przyszłe koszty obsługi i serwisu.
Regulamin określa także zasady rozpoczęcia operacji i kwalifikowania wcześniejszych kosztów, z odrębnym traktowaniem kosztów ogólnych.
Przed montażem należy też uzgodnić kryteria odbioru. Samo uruchomienie urządzeń to za mało.
Operator potrzebuje instrukcji, dokumentacji powykonawczej i szkolenia z obsługi aby wiedział, które parametry kontrolować.
Porozmawiajmy o warunkach Twojej modernizacji
Planujesz odzysk ciepła lub modernizację HVAC w obiekcie gospodarstwa rolnego? Porozmawiaj z inżynierem KLIMA-VENTA o wymaganiach procesu, istniejących instalacjach i ograniczeniach wykonania prac. Na tej podstawie możemy wspólnie określić zakres analizy oraz kompetencje potrzebne do przygotowania inwestycji.
FAQ
Czy sam odzysk ciepła wystarczy do uzyskania dotacji?
Co przygotować przed rozmową z projektantem lub wykonawcą?
Czy można modernizować HVAC bez zatrzymywania produkcji?
Co zrobić, jeśli dokumentacja instalacji jest nieaktualna?
Źródła
Stan informacji o naborze: 5 października 2026 r.